1) Inleiding

Iedereen heeft het als wedstrijdbeoefenaar wel eens ondervonden. Tijdens de trainingen trap je de vouwen uit je broek maar tijdens de wedstrijden komt het er niet uit.

Toch is dat vreemd.

Aan wedstrijden deelnemen is net als op vakantie gaan. In de voorbereiding stop je zaken in je koffer. Je neemt je fysieke conditie mee (kracht, snelheid, lenigheid, uithoudingsvermogen). Daarnaast stop je er je favoriete technieken in. Je hebt je tactiek klaar en een strategie voor de verschillende tegenstanders.

Kom je bij de wedstrijden aan dan heb je deze zaken nog  steeds in je koffer zitten.

Waarom gebruik je ze dan niet/onvoldoende? Wat gaat er mis?

Blijkbaar is er meer aan de hand en moeten we naar het mentale gedeelte kijken.

Welke sporter zou het volgende niet graag willen?

1. In een wedstrijd vrijuit spelen in plaats van verkrampen.
2. Niet tegen jezelf hoeven te vechten tijdens een wedstrijd.
3. Frustraties over je spel veranderen in acceptatie en zelfvertrouwen.
4. Je niet ergeren aan je tegenstander.
5. Inzicht krijgen over je talenten en beperkingen.
6. De angst te falen weten om te buigen in vertrouwen en zelfverzekerdheid.
7. Weten hoe je je het best kunt focussen/concentreren, zowel tijdens trainingen als in de wedstrijden.
8. Het ‘slagveld’-gevoel veranderen in ‘speelveld’-gevoel.

Nu zijn er verschillende methodieken om het mentale gedeelte van de sporter onder handen te nemen. Vooralsnog concentreren we ons op één methode (mindset) waarbij we de zaken ook in praktijk proberen te brengen door middel van oefeningen. Kennis is leuk maar zonder toepassing heb je er weinig aan. We moeten het in de praktijk brengen.

We gaan veranderen in de manier van denken over wedstrijd-Taekwon-do en over jezelf.

---

2) De zes pijlers

We moeten eerst een fundament, een basis aanleggen. Dit wordt gevormd door de zes pijlers waarop de rest kan rusten. Laten we eens kijken naar deze zes pijlers.

Consumeren/verhaaldenken	Investeren/actiedenken (Pijlers)
Veroordelende/vijandige ogen	Aardige ogen
Gemakzuchtige fouten	Goede fouten
Ongeïnteresseerdheid	Nieuwsgierigheid
Onwetendheid	Zelfkennis
Sleur	Zelfdiscipline
Onverschilligheid (passief)	Acceptatie (actief)

2.1) Aardige Ogen.

Aardige Ogen (en Goede Fouten) is een methode om je tot een actiedenker te vormen. Op de begrippen actiedenker en verhaaldenker kom ik later nog terug. Voorlopig is het voldoende om te weten dat we nu en hier moeten handelen. Je kijkt objectief, niet oordelend naar jezelf en de buitenwereld. Hierdoor krijg je de emoties onder controle, je wordt minder kwetsbaar omdat je het niet persoonlijk opvat. Je niet irriteren aan de tegenstander, omstandigheden, scheidsrechter en weten dat je doet wat je kan.

Het betekent ook dat je niet alleen kijkt naar wat fout ging/gaat maar ook de positieve punten meeneemt. We kijken allemaal wel eens de wedstrijden terug en dan zien we alleen wat er niet goed ging. Kijk ook eens naar wat er wel goed ging en hoe je dat beter kan benutten de volgende keer.

Oefening 1, Aardige ogen.

Neem je voor om elke wedstrijd en training met aardige ogen naar jezelf te kijken. Zodra je merkt dat je gefrustreerd of geïrriteerd raakt over je spel, bekijk je de acties zonder te veroordelen. Dat betekent dat je moet accepteren dat je niet meer kunt doen dan je best  en dat elke actie een onderdeel is van een leerproces.

2.2) Goede Fouten.

Veranderen is noodzakelijk als je wilt groeien op welk gebied dan ook. Veranderen gaat ook gepaard met het maken van fouten en daar kan je, zwart/wit op twee manieren mee omgaan:

• Je leert van wat er gebeurd is en ziet de verloren partij als een ‘Goede Fout’
• Je ziet de verloren partij als een persoonlijk drama waardoor je je afsluit om er iets van te leren.

Ieder resultaat levert inzicht op mits je daarvoor open staat. Het is van belang dat je Goede Fouten durft te maken. De intentie is belangrijker dan het resultaat! Een trap, net mis maar met de juiste intentie is te verkiezen boven een slap, ingehouden trap vol van angst en onzekerheid. Risico nemen is niet altijd goed, constant op zekerheid gaan geeft geen vooruitgang.

Nemen we de behoefte hiërarchie van Maslow nog even in gedachte dan is het natuurlijk ook verstandig waar je daar staat. Heb je behoefte aan veiligheid en zekerheid dan is het best lastig om risico te nemen. Je koffer is nog niet goed gevuld. Eerst de techniek waarmee je risico gaat nemen trainen/beheersen. Tijdens de training uitproberen op verschillende tegenstanders. Analyseren waar je risico loopt, wanneer de techniek niet werkt, etc.

Even een voorbeeld. Stel het lukt je niet om je Yopcha jirugi goed te gebruiken tijdens de wedstrijd. Op de een of andere manier is de techniek net mis. Je hebt dan 3 opties:

• Je blijft het proberen. Tijdens de wedstrijd probeer je beter in je ritme te komen en vertrouwt erop dat het goed gaat komen. Deze benadering van het spel geeft hoop waardoor de motivatie blijft bestaan.
• Je gaat een ander spel spelen. Je gooit er wat andere technieken in. Deze optie geeft ook hoop en motivatie mits de technieken in je koffer zaten.
• Balen dat het niet lukt. Je ziet geen kans te ontsnappen. Geen vooruitzicht op verbeteren of veranderen.

Je hoeft geen raket geleerde te zijn om optie drie naar de eeuwige jachtvelden te sturen. Zowel nummer een als twee kunnen werken.

Nog maar een voorbeeld. Je komt op de wedstrijden en, ja hoor, weer die gozer die elke keer met yop komt. De vorige keer kwam ik er ook niet bij. Je kan daar verschillend mee omgaan.

• Dit wordt helemaal niks. Ik ga wel weer proberen om er ergens tussen te komen. Dat is toch geen Taekwon-do alleen maar die yop.
• Lekker, ik weet in ieder geval wat hij gaat doen. Tijdens de trainingen heb ik al wat mogelijkheden doorgenomen, zitten alvast in mijn koffer. Nu eens die counter er goed inpompen.

Voorbeeld nummer drie. Ik ga die yop weer eens goed gebruiken vandaag. Shit, moet ik tegen die gozer die elke keer die counter plaatst als ik yop maak.

• Zal vandaag niet zover komen in het toernooi. Gooi de yop er wel voorzichtig in en dan zet ik het op een lopen.
• Ik weet dat hij terug gaat komen met die counter. Geen probleem, ik schakel wat sneller en ga weer reageren op zijn counter. Gaat hij toch wat voorzichtiger worden en dat komt mijn yop weer ten goede.

Het wordt nu ook tijd om de wedstrijd als een speelveld en geen slagveld te gaan zien. Tip van de dag! Kijk ook eens naar de training. Sta je daar ontspannen te sparren of is er een slagveld. Let eens op je ademhaling, ontspan!

De wedstrijd zien als een speelveld neemt spanning weg en zal zowel je spelplezier als spel niveau verhogen. Verliezen van een sterke tegenstander terwijl je je tactiek probeert toe te passen, vrijuit speelt en het uiterste uit jezelf haalt, kun je ervaren als winnen. Zei Lao Tze niet: ‘Hij die anderen overwint is sterk, maar niet machtig voor hij zichzelf overwint.’

Oefening 2, Aardige Ogen.

Tijdens een training of wedstrijd ga je inhouden uit angst om fouten te maken. De druk neemt toe en veroorzaakt nog meer problemen.  Reageer hierop door meer lef te tonen. Als je een fout maakt doordat je jezelf toestaat iets te vrij te spelen, zie dat dan als een Goede Fout. Deze fouten zijn te verkiezen boven angstig en gespannen spelen.

Door voortdurend te herhalen dat het een Goede Fout was en dat je vooruitgang boekt, blijf je gemotiveerd ondanks dat je punt verliest. Uiteindelijk zul je leren hoe je de juiste balans kunt vinden tussen te vrij en angstig spelen.

2.3) Nieuwsgierigheid.

Tijdens je Taekwon-do loopbaan probeer je steeds nieuwe vaardigheden uit. Vaak is de eerste reactie: ‘Het voelt niet goed.’ Bedenk dat iets wat goed is en wat goed aanvoelt niet altijd overeen komen. Als iets vreemd aanvoelt wil het nog niet zeggen dat het niet goed is. Hoe vaak hoor je ook niet na een wedstrijd: ‘Het ging gewoon niet.’

Daar kom je niet veel verder mee. Je moet nieuwsgierig blijven. Wat ging precies niet? Hoe kwam dat? Wat kan je coach en wat kan je er zelf aan doen?

Kortom je krijg informatie uit een wedstrijd over je eigen spel, je tegenstander en ook de emoties die naar boven komen. Door nieuw verkregen inzichten kan je veranderingen bewerkstelligen. Kortom, stel open vragen. Niet, ‘Ik weet het ook niet’ of ‘Ja maar ik had tegenwind’ maar ‘Wat als ik eens…?’ of ‘Hoe kan ik dat eens oplossen?’.

Dit is ook het verschil tussen consumeren en investeren. Bij consumeren leg je de oorzaak buiten jezelf. Je stelt je passief op en laat het over aan invloeden van buiten af. Bij investeren zoek je actief naar oorzaken bij jezelf, ‘It’s your game’.

Oefening 3, Nieuwsgierigheid.

Probeer eens tijdens de training open vragen te stellen en pas je eigen oplossingen eens toe. Dit is ook belangrijk tijdens een wedstrijd. Soms blijf je in een bepaald patroon zitten en je raakt gefrustreerd omdat het niet lukt. Je hebt maar twee minuten maar stel toch open vragen. Zoek naar oplossingen en maak Goede Fouten.

Snel kunnen schakelen of om maar gelijk een trigger word te gebruiken: SCHAKEL!

2.4) Zelfkennis.

Inzicht verwerven in je eigen capaciteiten loopt in diverse leerfasen. Begrijp je de fase dan ga je bewuster om met je ontwikkeling. Het schema bestaat uit vier fases:

• Onbewust Onvaardig (OO): Niet weten dat je iets niet kunt. Je bent je er niet bewust van dat je die vaardigheid niet hebt.
• Bewust Onvaardig (BO): Weten dat je iets niet kunt. Je bent er bewust van dat je die vaardigheid niet hebt.
• Bewust Vaardig (BV): Iets kunnen als je er goed bij nadenkt. Als je er heel bewust mee bezig bent, ben je meestal in staat die vaardigheid toe te passen.
• Onbewust Vaardig (OV): Iets gewoon goed doen, zonder dat je er echt bij hoeft na te denken (reflex). Je kunt instinctief de vaardigheid toepassen.

Kijk je nog even naar Onbewust Vaardig dan zie je ook overeenkomst met wat gangbaar is in het Budo: ‘Intuitie en actie moeten samenvallen. Er kan geen gedachte zijn bij het beoefenen van Taekwon-do/ Budo in het algemeen’.

De verschillende fases van vaardigheid heeft betrekking op mentaal, tactisch, conditioneel en technisch gebied. We pakken even een voorbeeld, Techniek.

• OO: Ik snap niet dat mijn techniek zo flut is, ik train al 2 maanden Taekwon-do.
• BO: Vanwege mijn standbeen krijg ik die hoge dollyo er niet goed uit.
• BV: Als ik goed let op het draaien van de voet lukt die hoge dollyo mij meestal.
• OV: Ik kan die hoge dollyo gebruiken wanneer ik maar wil.

Of op mentaal gebied:

• OO: Wat is dat nu voor Taekwon-do?
• BO: Ik ben altijd negatief tijdens de wedstrijden.
• BV : Als ik negatief ben, weet ik dat vaak weer om te buigen.
• OV: Mensen zeggen altijd dat ik een positieve spirit heb.

Met een beetje fantasie kan je ook wel voorbeelden verzinnen op tactisch en conditioneel gebied.

Een techniek, of een van de andere punten ombuigen van een BO naar uiteindelijk een OV is niet makkelijk. Dit vraagt om creativiteit en moed. Je moet misschien bepaalde vaste patronen los laten. Er is geduld nodig.

Oefening 4, Zelfkennis.

Zet zes technieken op papier die je normaal gesproken gebruikt in een wedstrijd. Dit kan zowel een aanval als een counter zijn. Waar vallen de afzonderlijke technieken onder; BV of OV? Welke technieken mis je nog in je arsenaal maar kan je wel goed gebruiken in je wedstrijden? Waar zitten die technieken; BO of BV?

2.5) Zelfdiscipline.

Om veranderingen in je mindset te realiseren heb je zowel zelfdiscipline als lef nodig. Vaak weet je dat een bepaalde trap of stoot de juiste is maar het ontbreekt aan de moed om de techniek ook daadwerkelijk uit te voeren. Je bent aan het verhaal-denken, ‘Stel dat ik mis’.

Je zit niet in het ‘hier en nu’ van actie-denken maar in de toekomst van het verhaal-denken. Door verhoogde zelfdiscipline kan een speler op het juiste moment de juiste keuze afdwingen. De sleutels zijn lef tonen en los laten. Los laten manifesteert zich door je je laat beïnvloeden door de stand of bij voorbeeld het laatste punt. Je bent niet meer bezig met het ‘hier en nu’. Loslaten is accepteren, je niet ergeren aan onvermijdelijke zaken maar accepteren.

Wat je niet kan beïnvloeden zul je moeten loslaten.

Zaken waar je geen invloed op hebt zijn o.a. de zaal, de vloer, welke tegenstanders er zijn, gedrag van je tegenstander/scheidsrechter, wanneer je eindelijk eens mag gaan sparren, etc. Zaken waar je wel invloed op hebt zijn o.a. je materiaal, eten/drinken, spelplan, ademhaling,inzet, emoties, etc.

Als het duidelijk zou worden wat je wel en niet kunt loslaten, wordt alles wat eenvoudiger te behappen.

Oefening 5, Zelfdiscipline.

Ben je gedurende de komende 4 weken constant bewust van je ademhaling tijdens de trainingen. Kijk wanneer je verkrampt als je bij voorbeeld onder druk staat. Ook bij onderbrekingen van een partij ga je even terug naar je ademhaling. Laat datgene wat er daarvoor is gebeurd los, we beginnen weer overnieuw in het ‘hier en nu’.

2.6) Acceptatie

New Orleans, 1979, finale McEnroe/Borg. Terwijl de spanning toenam raakte John McEnroe steeds meer opgefokt. Bij de stand 5-5 in de derde set gebaarde Borg om naar het net te komen. John McEnroe dacht:’Oh my God, what’s he going to do now? Is he going to tell me I’m the biggest jerk of all time?’. Maar Borg sloeg de arm om hem heen en zei: ‘It’s okay. Just relax, It’s a great match.’ 

Dit is de actie denker (Borg) die tegen de verhaaldenker (McEnroe) sprak. Het is ook het speelveld tegenover het slagveld.

In de sport gaat het voornamelijk om primair reageren. Je kunt je niet verschuilen achter secundaire reacties, smoesjes en passief gedrag. Terwijl je in het dagelijks leven zaken soms kunt weigeren te accepteren is dit in de sport dodelijk. Je hebt nu de voorgaande punten in praktijk gebracht, je hebt realistische doelen. De veranderingen zullen zich op lange termijn vertalen in rust en zelfvertrouwen.

Let wel, zelfvertrouwen betekent dat je ervan overtuigd bent optimaal te presteren, niet dat je ervan overtuigd bent om te zullen winnen.

Ik herhaal voor de zekerheid nog maar een keer: Verliezen van een sterke tegenstander terwijl je je tactiek probeert toe te passen, vrijuit speelt en het uiterste uit jezelf haalt, kun je ervaren als winnen.

Oefening 6, Acceptatie.

Door de vijf voorgaande pijlers te gebruiken heb je een aantal doelen voor de komende periode. Er zullen zeker tegenvallers zijn, dit is onderdeel van het leerproces.

---

3) Actiedenken

Er zijn twee zaken die vaak je succes in de weg staan. Dit angst en onwetendheid. Angst om te verliezen, de trap gewoon goed te doen en angst om te vertrouwen op je vaardigheden. Onwetendheid manifesteert zich door niet te weten hoe je je moet concentreren, je gedachten tot rust brengen.

Verhaaldenken leidt je weg van de aandacht waar hij moet zijn: hier en nu. Actiedenken brengt je naar het punt waar je aandacht nodig is, zonder afleidende factoren.

Concentratie kan je op verschillende manieren leren. Hier maken we gebruik van externe concentratie (buitenwereld, tegenstander, etc.) en interne concentratie (gedachten, gevoelens, etc). Gaan we nog een stapje verder dan krijg je vier categorieën: gevoel (intern), gedachten (intern), zoomen (extern) en scannen (extern).

3.1) Gevoel

Het is algemeen bekend in het leven dat wanneer je glimlacht, je meteen in een andere energie komt. Het brengt je aandacht naar binnen in plaats van naar buiten. Oftewel naar gedachten in plaats van naar waarnemen (scan en zoom).

Je kan lichaamsbewustzijn ook opwekken door bij voorbeeld licht te bewegen en naar het geluid van je voeten te luisteren (lichaamsbewustzijn). Zonder erbij na te denken zul je automatisch de emoties oproepen die je naar actiedenken brengen en zul je ontsnappen aan verhaaldenken.

Er zijn mensen die beweren dat je ook bepaalde gevechtscapaciteiten kunt opwekken door lichaamshouding. Eén van die beweringen is de C-back waarbij de rug een C vormt.

Zoals je wellicht weet bestaat ons brein uit verschillende lagen (3) die zich gedurende de evolutie hebben gevormd. Steeds is er een stukje (laag) bij gekomen. Het normale brein gebruiken we 90 procent van de tijd. Het oudste gedeelte (reptielen brein) is het brein dat reptielen als slangen en krokodillen gebruiken. Eén van de aspecten die het reptielen brein bewerkstelligd is dat we de opponent in zijn omgeving zien oftewel we dedecteren beweging in ruimte (eagle vision). Als iets een gevaar wordt vallen we aan. We denken niet langer ‘Ik val hem aan als hij binnen deze afstand komt’. Je valt gelijk aan.

Volgens de klassieke teksten uit het Taiji kan je het reptielenbrein oproepen door de rug rond te maken en de borst hol.

3.2) Voorbeeld van concentratie.

In je dagelijks leven schakel je de hele tijd tussen scannen, zoomen, gedachten en gevoel. Stel je fiets door het dorp:

• Je moet steeds het wegdek in de gaten houden, de objecten vlak bij je fiets. Dit is zoomen.
• Tevens let je op de verkeerssituatie  (de borden, licht op rood?). Dit is scannen.
• Na goed gekeken te hebben door zowel zoomen als scannen beslis je om flink door te trappen want het licht staat op groen. Dit is strategie: gedachten.
• Daarna laat je de spieren het werk doen en versnelt je beenactie. Dit is gevoel.

Zoals Cruijf zei: ‘Je moet die kinderen op de fiets laten komen want dan leren ze zoomen, scannen, gedachten en gevoel. Dit hebben ze ook nodig in het veld.’

Oefening 7: Hoe kan je dit nu eens trainen?

Oefening zoom:

Probeer een techniek te volgen van a tot en met d. De beweging voordat je aan de yopcha jirugi begint. De stand van je lichaam, voeten, de plaats van je tegenstander,

• Je raakpunt bij de tegenstander,
• De reactie van je tegenstander hierop,
• Zijn tegenreactie.

Oefening Scan:

Probeer je langere tijd bewust te zijn van de positie van je tegenstander, techniek is secundair.

• Waar staat de tegenstander ten opzichte van het veld,
• Waar zijn directe kansen, waar indirect,
• Waar sta je zelf ten opzichte van het veld,
• Waar sta je ten opzichte van je tegenstander.

Oefening Gevoel:

Probeer je gedurende langere tijd bewust te zijn van je lichaam. Zijn je schouders ontspannen, beweeg je soepel of houterig? Hoe verhoudt je lichaam zich op:

• De voorbereiding van het uitvoeren van een techniek,
• Het uitvoeren van de techniek, het raken,
• Je lichaam na de uitvoering (laat je de spanning los, snel herstel),

Oefening Gedachten:

Je kunt hierbij de zes pijlers gebruiken. Probeer ook eens een spelpatroon uit die je niet gewend bent tegen een bekende tegenstander. Kijk eens wat dat voor effect heeft.